Het gezichtsvermogen van een kind ontwikkelt zich stap voor stap. Een baby reageert vooral op licht, beweging en gezichten, terwijl een schoolkind letters moet kunnen lezen en het bord in de klas goed moet zien. Daarom ziet een oogtest bij kinderen er niet op iedere leeftijd hetzelfde uit.

Een kind hoeft niet te kunnen lezen of zelfs te kunnen praten om de ogen te laten onderzoeken. Oogspecialisten gebruiken onderzoeksmethoden die aansluiten bij de leeftijd en ontwikkeling van het kind.

In dit artikel leest u welke oogcontroles bij verschillende leeftijden mogelijk zijn, welke signalen extra aandacht verdienen en bij welke oogzorgprofessional u terechtkunt.

Twijfelt u over het zicht van uw kind? Maak een afspraak bij Oogzorg+ voor een professioneel oogonderzoek in een kindvriendelijke omgeving in Amsterdam.

Waarom verandert een oogtest met de leeftijd?

De ogen nemen beelden waar, maar de hersenen moeten deze beelden leren verwerken. Deze visuele ontwikkeling begint vlak na de geboorte en gaat tijdens de kinderjaren verder.

Naarmate een kind ouder wordt, veranderen:

• De gezichtsscherpte

• De samenwerking tussen beide ogen

• Het vermogen om scherp te stellen

• De oog-handcoördinatie

• Het dieptezien

• De aandacht en medewerking tijdens een onderzoek

• De visuele eisen op school en bij dagelijkse activiteiten

Een oogtest moet daarom passen bij wat een kind op dat moment kan zien, begrijpen en uitvoeren. Bij een baby observeert de specialist vooral reacties en oogbewegingen. Een ouder kind kan plaatjes, symbolen, cijfers of letters herkennen.

Oogonderzoek bij baby’s: van geboorte tot ongeveer twee jaar

Ook de ogen van een baby kunnen worden onderzocht. Een baby hoeft hiervoor uiteraard niet te kunnen praten of opdrachten uit te voeren.

De specialist kan onder andere kijken naar:

• De reactie van de pupillen op licht

• Het vermogen om een gezicht, lichtje of speeltje te volgen

• De stand van de ogen

• De bewegingen van beide ogen

• Mogelijke voorkeur voor één oog

• De helderheid en zichtbare gezondheid van de ogen

Tijdens de eerste maanden leren baby’s hun ogen steeds beter te richten en samen te gebruiken. Een kortdurende afwijkende oogstand kan bij zeer jonge baby’s voorkomen. Als één oog echter regelmatig of voortdurend wegdraait, is het verstandig dit met een jeugdarts, huisarts of oogspecialist te bespreken.

Wanneer verdient het zicht van een baby extra aandacht?

Neem contact op met een zorgprofessional wanneer u merkt dat uw baby:

• Na de eerste levensmaanden nauwelijks oogcontact maakt

• Een bewegend voorwerp niet met de ogen volgt

• Voortdurend met één oog wegdraait

• Opvallende of schokkende oogbewegingen heeft

• Sterk gevoelig lijkt voor licht

• Een hangend ooglid heeft dat de pupil bedekt

• Een witte of opvallende pupil heeft

• Ogen heeft die er verschillend uitzien

Een witte pupil op foto’s of in gewoon licht moet altijd medisch worden beoordeeld. Dit is iets anders dan de bekende rode reflectie die door een cameraflits kan ontstaan.

Oogtest bij peuters: ongeveer twee tot vier jaar

Peuters zijn nieuwsgierig, maar kunnen zich vaak nog maar kort concentreren. Een oogtest bij een peuter wordt daarom speels en flexibel uitgevoerd.

De oogspecialist kan gebruikmaken van:

• Plaatjes en herkenbare symbolen

• Lampjes en speelgoed

• Een afdektest

• Eenvoudige sorteertaken

• Kaarten met vormen

• Observatie van kijkgedrag

Ieder oog wordt zo mogelijk afzonderlijk onderzocht. Dit is belangrijk omdat een peuter met het sterkere oog kan compenseren wanneer het andere oog minder goed ziet.

Welke problemen kunnen bij peuters worden ontdekt?

Bij een oogonderzoek kan onder andere worden gekeken naar:

• Een lui oog

• Scheelzien

• Verziendheid

• Bijziendheid

• Astigmatisme

• Problemen met oogbewegingen

• Onvoldoende samenwerking tussen beide ogen

Een peuter kan meestal niet uitleggen dat het zicht wazig is. Let daarom op gedrag zoals veelvuldig oogwrijven, knijpen met de ogen, één oog bedekken, het hoofd kantelen of opvallend dicht bij een scherm zitten.

Wilt u meer weten over het verloop van het onderzoek? Lees dan ook: Oogtest bij een peuter: hoe werkt het en wat kunt u verwachten?

Oogtest rond drieënhalf tot vier jaar

Binnen de jeugdgezondheidszorg wordt rond deze leeftijd vaak een eerste uitgebreide meting van de gezichtsscherpte uitgevoerd. Het kind kijkt vanaf een bepaalde afstand naar symbolen of E-vormen die steeds kleiner worden.

Bij een test met E-vormen geeft het kind aan in welke richting de pootjes wijzen. Uw kind hoeft hiervoor de begrippen links en rechts niet altijd te kennen. Het kan de richting met een hand of een voorbeeldvorm aangeven.

Tijdens de test wordt meestal één oog afgedekt, waarna het andere oog wordt gecontroleerd. Daarna worden de ogen omgewisseld.

Lukt de test niet meteen? Dat betekent niet automatisch dat uw kind slecht ziet. Vermoeidheid, spanning, concentratie en begrip van de opdracht kunnen invloed hebben. De test kan zo nodig worden herhaald of gevolgd door uitgebreider onderzoek.

Oogtest bij kleuters: ongeveer vier tot zes jaar

Tijdens de kleuterjaren worden de visuele taken ingewikkelder. Kinderen gaan meer tekenen, bouwen, puzzelen en voorbereidend lezen. Goed zicht en een goede samenwerking tussen beide ogen worden daardoor steeds belangrijker.

Bij een oogonderzoek kan worden gekeken naar:

• De gezichtsscherpte per oog

• De oogstand

• Oogbewegingen

• Scherpstellen op verschillende afstanden

• Samenwerking tussen beide ogen

• Dieptezien

• Mogelijke brilafwijkingen

Signalen van mogelijke kijkproblemen bij kleuters

Let op wanneer uw kleuter:

• Niet graag tekent of puzzelt

• Moeite heeft met vormen herkennen

• Regelmatig buiten de lijnen kleurt

• Vaak struikelt of afstanden verkeerd inschat

• Dicht bij boeken of schermen gaat zitten

• Eén oog dichtdoet tijdens het kijken

• Vaak hoofdpijn of vermoeide ogen heeft

• Ogen heeft die niet altijd dezelfde richting op kijken

Deze gedragingen kunnen verschillende oorzaken hebben. Een oogonderzoek kan helpen om te bepalen of het gezichtsvermogen een rol speelt.

Oogtest bij jonge schoolkinderen: ongeveer zes tot acht jaar

Vanaf het moment dat een kind leert lezen, neemt de belasting van de ogen toe. Het kind moet afwisselend dichtbij in een boek kijken en op afstand naar het schoolbord.

Een probleem met scherp zien of de samenwerking tussen de ogen kan nu duidelijker worden. Ouders en leerkrachten kunnen merken dat een kind:

• Letters of woorden overslaat

• De regel tijdens het lezen verliest

• Erg dicht op het werk zit

• Langzaam leest

• Het bord niet goed ziet

• Vaak met de ogen knijpt

• Na school hoofdpijn heeft

• Lezen of huiswerk probeert te vermijden

• Snel vermoeid raakt tijdens dichtbij kijken

Niet ieder leesprobleem wordt door de ogen veroorzaakt. Dyslexie en andere leerproblemen zijn niet hetzelfde als een oogafwijking. Een professioneel oogonderzoek kan wel beoordelen of verminderd zicht meespeelt.

Heeft uw kind moeite met lezen, concentreren of het zien van het schoolbord? Plan een kinderoogonderzoek bij Oogzorg+ en krijg duidelijkheid over het gezichtsvermogen en de samenwerking tussen de ogen.

Oogtest bij kinderen vanaf acht jaar

Volgens Nederlandse patiënteninformatie gaan kinderen jonger dan acht jaar met verminderd zicht doorgaans naar een orthoptist of oogarts. Kinderen vanaf acht jaar kunnen, afhankelijk van de klachten, naar een opticien of optometrist.

Een eenvoudige brilsterktemeting is echter niet altijd hetzelfde als een uitgebreid oogonderzoek. Wanneer sprake is van scheelzien, een lui oog, dubbelzien, opvallende oogbewegingen of problemen met de visuele ontwikkeling, kan onderzoek door een orthoptist of oogarts nodig zijn.

Bij twijfel kunt u overleggen met:

• De jeugdarts

• De huisarts

• Een orthoptist

• Een optometrist

• Een oogarts

De juiste keuze hangt af van de leeftijd, klachten, voorgeschiedenis en ernst van de symptomen.

Oogtest bij kinderen van acht tot twaalf jaar

In deze leeftijdsfase wordt bijziendheid vaak beter zichtbaar. Een bijziend kind ziet dichtbij meestal scherp, maar heeft moeite om voorwerpen op afstand duidelijk te zien.

Mogelijke signalen zijn:

• Het schoolbord niet goed kunnen lezen

• Dicht bij de televisie zitten

• Mensen op afstand niet herkennen

• Veel met de ogen knijpen

• Hoofdpijn of vermoeide ogen

• Een bal of ander bewegend voorwerp laat opmerken

De brilsterkte van een kind kan veranderen terwijl de ogen groeien. Daarom kan een vervolgcontrole nodig zijn wanneer bijziendheid of een andere brilafwijking is vastgesteld.

Oogtest bij tieners: vanaf ongeveer twaalf jaar

Tieners kunnen meestal deelnemen aan een oogtest die vergelijkbaar is met die van volwassenen. Daarbij kan de specialist letters of cijfers gebruiken en nauwkeuriger vragen naar de ervaren klachten.

Toch verdienen enkele leeftijdsspecifieke factoren aandacht:

• Langdurig gebruik van telefoons en computers

• Veel lezen of studeren op korte afstand

• Minder tijd buitenshuis

• Deelname aan sport

• Gebruik van contactlenzen

• Toenemende bijziendheid

• Hoofdpijn of vermoeide ogen tijdens schoolwerk

Contactlenzen vragen om goede hygiëne en professioneel advies. Verkeerd gebruik kan irritatie, ontsteking of beschadiging van het oog veroorzaken. Een tiener moet daarom begrijpen hoe de lenzen veilig worden ingezet, verwijderd en verzorgd.

Welke onderzoeken kunnen op verschillende leeftijden worden uitgevoerd?

Niet ieder kind krijgt dezelfde tests. Afhankelijk van de leeftijd en aanleiding kan een oogonderzoek bestaan uit:

Gezichtsscherptemeting

Hierbij wordt onderzocht hoe duidelijk ieder oog afzonderlijk ziet. Bij jonge kinderen worden plaatjes of symbolen gebruikt; oudere kinderen kunnen letters of cijfers lezen.

Afdektest

De specialist dekt de ogen afwisselend af en observeert de reactie. Deze test kan informatie geven over de oogstand en een eventuele voorkeur voor één oog.

Onderzoek van oogbewegingen

Het kind volgt een lampje of voorwerp in verschillende richtingen. Zo wordt beoordeeld of de ogen soepel en gezamenlijk bewegen.

Onderzoek naar samenwerking en dieptezien

Met eenvoudige beelden of speciale kaarten kan worden bekeken of beide ogen samenwerken en of het kind diepte kan waarnemen.

Meting van de oogsterkte

De specialist onderzoekt of sprake is van bijziendheid, verziendheid of astigmatisme. Bij jonge kinderen kunnen oogdruppels nodig zijn om de oogsterkte nauwkeurig te meten.

Onderzoek van de ooggezondheid

Afhankelijk van de klachten kunnen de buitenkant en binnenkant van het oog worden beoordeeld. De specialist bepaalt welke apparatuur en tests hiervoor nodig zijn.

Zijn oogdruppels nodig tijdens een oogtest?

Oogdruppels zijn niet bij iedere oogtest nodig. Ze worden bij kinderen soms gebruikt om de pupillen groter te maken en het vermogen om scherp te stellen tijdelijk te ontspannen.

Hierdoor kan de oogsterkte nauwkeuriger worden gemeten. Na het druppelen kan uw kind tijdelijk:

• Waziger zien, vooral dichtbij

• Gevoelig zijn voor fel licht

• Moeite hebben met lezen of naar een scherm kijken

Neem een zonnebril of pet mee en houd rekening met een langere afspraak wanneer druppels nodig zijn. De oogspecialist vertelt u hoelang de effecten naar verwachting aanhouden.

Hoe vaak moeten kinderen hun ogen laten controleren?

Er bestaat geen controleschema dat voor ieder kind en iedere situatie hetzelfde is. De gewenste frequentie hangt af van:

• De leeftijd

• De uitkomst van eerdere controles

• Aanwezige klachten

• Een brilafwijking

• Scheelzien of een lui oog

• De gezondheid van de ogen

• Oogproblemen binnen de familie

• Advies van de behandelend specialist

Wacht niet automatisch op de volgende standaardcontrole wanneer u veranderingen in het kijkgedrag opmerkt. Bespreek uw zorgen met een jeugdarts, huisarts of oogzorgprofessional.

Hoe ondersteunt u de ooggezondheid van uw kind?

Naast controles kunt u thuis aandacht besteden aan gezonde kijkgewoonten.

Stimuleer buitenspelen

Regelmatig buitenspelen is belangrijk voor kinderen en wordt in verband gebracht met een lager risico op het ontwikkelen van bijziendheid.

Wissel dichtbij kijken af

Laat uw kind regelmatig wegkijken tijdens het lezen, huiswerk maken of schermgebruik. Afwisseling tussen dichtbij en veraf kijken geeft de ogen rust.

Houd voldoende kijkafstand

Zorg dat boeken, tablets en telefoons niet voortdurend vlak voor de ogen worden gehouden. Help uw kind een comfortabele afstand en goede houding aan te nemen.

Zorg voor voldoende licht

Lezen en schoolwerk zijn prettiger bij goede verlichting. Vermijd hinderlijke reflecties op beeldschermen.

Neem klachten serieus

Hoofdpijn, wazig zicht, dubbelzien, oogpijn of een plotselinge verandering in kijkgedrag verdienen aandacht. Vraag een zorgprofessional om advies als klachten aanhouden of ernstig zijn.

Wanneer is snelle medische beoordeling nodig?

Neem bij plotselinge of ernstige oogklachten contact op met een huisarts of spoedzorgverlener. Wacht niet op een gewone oogcontrole bij:

• Plotseling verlies of duidelijke vermindering van het zicht

• Ernstige oogpijn

• Oogletsel

• Een chemische stof in het oog

• Een plotseling ontstane afwijkende oogstand

• Een witte of opvallende pupil

Bij acute klachten is een snelle beoordeling belangrijk.

Oogonderzoek voor kinderen bij Oogzorg+ in Amsterdam

Oogzorg+ biedt gespecialiseerde oogzorg voor baby’s, peuters, schoolkinderen en tieners. Onze orthoptist onderzoekt onder andere de gezichtsscherpte, oogstand, oogbewegingen en samenwerking tussen beide ogen.

Het onderzoek wordt aangepast aan de leeftijd en mogelijkheden van uw kind. In een rustige, kindvriendelijke omgeving nemen we de tijd om de klachten te bespreken, het benodigde onderzoek uit te voeren en de bevindingen duidelijk uit te leggen.

Meer informatie vindt u op onze pagina over oogonderzoek bij kinderen.